Odznaczenie to przyznawane jest przez prezydenta RP na wniosek prezesa Instytutu Pamięci Narodowej za zasługi w działalności na rzecz niepodległości i suwerenności Polski oraz respektowania praw człowieka. Krzyż powstał z inicjatywy krakowskiej opozycji i pierwszy raz został wręczony w ubiegłym roku w 35 rocznicę wydarzeń radomskich.